Zamek w Pieskowej Skale

               wielokrotnie zmieniał swój wygląd. Po wojnie całkowicie go odrestaurowano i przywrócono kształt z okresu największej świetności z XVII w. Położenie na wysuniętej skale (z trzech stron otoczony jest przepaściami) świadczy o wybitnie obronnym charakterze. Dostęp zapewniony był od strony wschodniej i tu właśnie znajdowały się wały, fosa oraz dwa bastiony (każdy posiada po 3 wieżyczki-kawaliery).

Zamek można podzielić na dwie części: przedgrodzie i właściwy zamek renasansowy. Dawny zamek średniowieczny obejmował tylko obszar dzisiejszego zamku renesansowego oraz wieżę zwaną Dorotką na północno zachodnim skrzydle która obsunęła się w XIX w.
Po przekroczeniu bramy wjazdowej z herbem Radwan rodu Zebrzydowskich wchodzi się na pierwszy dziedziniecb zewnętrzny - przedgrodzie. Okazała wieża bramna do zamku renesansowego z zegarem pochodzi niestety z XX w., zastąpiła ona zawaloną basztę średniowieczną. Druga baszta średniowieczna zachowała się do dzisiaj jednak nie można do niej wejść. Przylega do niej dwupiętrowa oficyna z XVII wieku. Loggia obok wieży bramnej, jedyny tego typu przykład architektoniczny w Polsce jest dziełem współczesnym, na zdjęciach po wojnie jeszcze jej nie było. Szczątki dawnej logii odkryto podczas badań i prac konserwatorskich rozpoczętych w 1947 r. Poniżej znajduje się wspaniały ogród włoski założony na trzecim - dolnym bastionie (turyści nie mają tam wstępu). W jednym z bastionów znajduje się restauracja (uwaga, niespotykane zdzierstwo i fatalna ocena turystów, patrz uwagi na forum), na jego szczycie zaś taras widokowy. Piękny dwupiętrowy arkadowy dziedziniec zamku renesansowego, wzorowany na wawelskim, otoczony jest krużgankami z wysuniętą loggią. Widać na nich 21 maszkaronów czyli stylizowanych twarzy ludzkich i zwierzęcych. Znajduje się tu też głęboka na 40 m studnia. W czterech dużych komnatach zamkowych utworzono muzeum z ciekawą ekspozycją przestawiającą malarstwo, rzeźby i meble od XIV do XIX wieku.
Nieopodal zamku stoi słynna Maczuga Herkulesa, która jak pięknie napisała K. Hoffmanowa "zamku strzeże, rękę niszczącą od niego odwraca", a jeziorkach przy drodze rozwija się populacja chronionych żabek, które wczesnym latem, zalegają dosłownie cały teren poniżej zamku.

Zachwyty nad zamkiem

HISTORIA

• 1377 r. - Piotr Szafraniec otrzymał zamek od króla Ludwika Węgierskiego w nagrodę za poparcie jego planów dynastycznych oraz rekompensatę za ranę jaką Szafraniec odniósł z rąk żołnierza węgierskiego
• Koniec XV w. - nastąpiło znaczne rozszerzenie zamku, dobudowano dwie wieże obronne i budynki w skrzydle południowym
• 1542 r. - Hieronim Szafraniec rozpoczął przebudowywać gotycki zamek w piękną rezydencję renesansową. Zatrudnił do tego znanych architektów włoskich i polskich. Zamek stał się też największym ośrodkiem kulturalnym i schronieniem innowierców, bowiem Szafrańcowie przeszli na kalwinizm
• 1587 r. - przebudowa została zakończona pod kierunkiem Stanisława Szafrańca. Zamek wzbogacił się o krużganki, loggię, maszkarony, herby, włoski ogród, staw, zwierzyniec. Wnętrza zyskały renesansowe portale, kominki, obramowania okienne. Zamek stał się ośrodkiem kultury i myśli postępowej.
• 1608 r. - zmarł ostatni męski potomek Szafrańców - Jędrzej. Zamek stał się własnością Macieja Łubnickiego, następnie Samuela Śladkowskiego a później Jana Zebrzydowskiego
• 1640 r. - syn Jana Zebrzydowskiego - Michał przejął zamek i rozbudował go od wschodu. Stworzył istniejące do dzisiaj przedgrodzie, otoczył je murami i bastionami. Brama chroniona była przez most zwodzony i fosę. Wybudował także kaplicę św. Michała w skrzydle północnym
• 1655 r. - podczas "potopu" szwedzkiego zamek przetrzymał oblężenie, ale został poddany
• 1667 r. - zamek przeszedł w ręce Jana Wielopolskiego, kanclerza koronnego, który uzyskał tytuł hrabiego na Pieskowej Skale od cesarza rzymskiego Ferdynanda III. Został tam wysłany z poselstwem przez króla Jana Kazimierza
• 1718 r. - wielki pożar zniszczył prawie cały zamek poza najstarszą częścią na skale z wieżą Dorotką
• 1760 r. - zamek odrestaurował i przebudował Jan Hieronim Wielopolski. Mimo że Wielopolski bardzo bogato go wyposażył (m.in. w kolekcje cennych obrazów mistrzów malarstwa) to zatracił on jednak wtedy swój renesansowy charakter. Zniknęły maszkarony, arkady, zniszczone zostały stare portale i kominki
• 1787 r. - zamek odwiedził król Stanisław August
• początek XIX w. - po śmierci Hieronima Wielopolskiego jego żona przeniosła się do Warszawy a zamek został opuszczony
• 1841 r. - zamek wykupił Jan Mieroszewski, który gromadził w nim dzieła sztuki, tworząc coś na kształt muzeum. Rozebrał on także stajnię, wozownię i spichlerze na dziedzińcu zewnętrznym
• 1850 r. - kolejny pożar zniszczył zbiory i mury zamkowe
• 1853 r. - zawaliła się najstarsza część zamku - wieża na skale Dorotce niszcząc, sąsiednie zabudowania
• 1856 r. - następny pożar zniszczył bibliotekę i wieżę zegarową. Z powodu znacznych strat resztki starego zamku rozebrano. Po kilku latach Mieroszewscy odbudowali zamek, przywracając go do stanu z czasów Wielopolskich
• 1863 r. - w czasie powstania styczniowego zamek stał się twierdzą powstańców pod dowództwem Mariana Langiewicza. Został przez to obrabowany i zniszczony przez artylerię wojsk rosyjskich
• 1864-77 r. - Sobiesław Mieroszewski częściowo odbudował zamek, dobudował też wieżyczki do bastionów
• 1896 r. - syn Sobiesława Mieroszewskiego - Sobiesław Krzysztof roztrwoniwszy majątek sprzedał zamek Michałowi Wilczyńskiemu. Ten wkrótce sprzedał go adwokatowi Chmurskiemu, który tak się zadłużył iż zamek został zlicytowany
• 1903 r. - od ruiny zamek uratował pisarz Piotr Dygasiński, który powołał spółkę akcyjną "Zamek w Pieskowej Skale" i po odnowieniu utworzył tu pensjonat działający do wybuchy II wojny św.
• 1947 r. - przystąpiono do odbudowy zamku. Zainstalowano prąd elektryczny, kanalizację, centralne ogrzewanie itd. Właścicielem było Ministerstwo Rolnictwa
• 1950 r. - zamek przejęło Ministerstwo Kultury i Sztuki
• 1970 r. - zamek przejęło Muzeum Wawelskie i otworzyło tu swoją ekspozycję

www.pieskowaskala.pl