Chałupa Sabały (Jana Krzeptowskiego) w Zakopanem

Chałupa Sabały zwana także Sabałówką to dom rodzinny znanego podhalańskiego górala, muzykanta, gawędziarza, myśliwego i przewodnika – Jana Krzeptowskiego Sabały.

Chałupa, najstarsza na Podhalu z przełomu XVIII i XIX wieku została wybudowana przez ojca Sabały i jest jedynym przykładem stylu śląsko-spiskiego. Utrzymywana jest przez jego potomków w stylu prawie nie zmienionym.

 

Historia tego miejsca i jego kolejnych właścicieli i gości jest niezwykle ciekawa i bogata w liczne anegdoty.

Sabałówka jest nie tylko godna zobaczenia ze względu na postać słynnego podhalańskiego gawędziarza, ale również ze względów architektonicznych, różniących ją od typowego dla Zakopanego ,,stylu witkiewiczowskiego” i stylu ,,podhalańskiego”.

 

Architektura chałupy:

Wybudowana pod koniec XVIII wieku reprezentuje najstarszy typ budownictwa góralskiego. Chałupa zbudowana jest z drewna w konstrukcji zrębowej. Dach półszczytowy pokrytym jest gontami i z dwoma dymnikami w połaci wzdłużnej, strop belkowy. Wzniesiona na planie prostokąta o układzie sień-izba-komora, z dobudowanymi wtórnie dwoma komórkami pod koniec XIX wieku.

Po remoncie w 1979 roku w chałupie otwarto wystawę etnograficzna Muzeum Tatrzańskiego, którą jednak zamknięto w 1984 roku. Obecni właściciele zorganizowali w nim prywatną ekspozycję muzealną.

Możemy w nim zobaczyć zachowane sprzęt, których używała rodzina Sabały oraz oryginalne skrzypce, na których grywał. W chacie stało jedno łoże, na którym spali rodzice. Dzieci zaś spały w kuchni za kominem, gdyż było tam najcieplej, co biorąc pod uwagę zimy jakie są w górach było najlepszym miejscem.

więcej zdjęć na stronie można zobaczyć na znalezionej przeze mnie stronie fotografa-http://msosnicki.blogspot.com/2010/11/szlak-architektury-drewnianej-s-z_10.html

 

Dla nie licznych którzy może nie wiedzą albo nie kojarzą postaci Jana Krzeptowskiego Sabały krótka biografia:

Jan Krzeptowski (Sabała) (ur.26.01.1809 w Kościelisku, zm. 8.12.1894 w Zakopanem)

Bajarz, gawędziarz, grajek, przewodnik i wędrowiec, myśliwy, kłusownik i rozbójnik, uczestnik powstania chochołowskiego i więzień austriacki, ogólnie rzecz biorąc – żądny przygód awanturnik, który w niezwykły sposób swoimi opowieściami i przyśpiewkami potrafił zjednywać sobie ludzi. Zdawał się czerpać z życia pełnymi garściami, nie martwiąc się o jutro i nie troszcząc o codzienne, przyziemne sprawy. Przydomków miał wiele: zwano go Sabalikiem, Kozicą, Fakorem, Czadorem czy Koziarem, ale najsilniej przylgnęło do niego przezwisko Sabała. Pochodził z rodu Gąsieniców – od miejsca urodzenia przybrał jednak nazwisko Krzeptowski.

Stanowił „ideał góralszczyzny” dla ówczesnych wybitnych polskich twórców literackich i artystycznych, którzy – powodowani porywami wszechobecnego wtedy romantyzmu – z dala od wielkich miast poszukiwali kontaktu z naturą. Świetnie pasował do wzoru „romantycznego ducha”, kierującego się porywami i namiętnościami. Dla współziomków – hulaka i leń, dla artystów był doskonałym kompanem do górskich wypraw, snującym niesamowite opowieści, często przez siebie wymyślane, lub śpiewającym pieśni ludowe przy wtórze złóbcoków (rodzaj gęśli). Góry nie miały dla niego tajemnic, dlatego chętnie służył jako przewodnik, a leśnych niebezpieczeństw nie musiał się bać – przeszedł do historii jako nieustraszony myśliwy, który zabił trzynaście niedźwiedzi, co w tamtym okresie było nie lada wyczynem.

Cieszył się przyjaźnią takich osobistości, jak Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Henryk Sienkiewicz, Stanisław Witkiewicz, Helena Modrzejewska czy Tytus Chałubiński. Postać Sabały pojawia się w różnych dziełach literackich jako wzór górala z krwi i kości, m.in. w noweli Przez co Sabała omijał jarmark w Kieżmarku Władysława Orkana czy Na przełęczy Stanisława Witkiewicza. Opowieści, które zwykł snuć, zostały zebrane i wydane przez Bronisława Dembowskiego w zbiorze Bajki według opowiadań Jana Sabały Krzeptowskiego z Kościeliska, a grane przez niego melodie wciąż można usłyszeć w wykonaniu góralskich kapel. W uznaniu dla jego niezwykłego talentu gawędziarskiego był przez Witkiewicza zwany „Homerem Tatr”.

Zmarł w 1894 roku w willi „Zacisze” należącej do Wandy Lilpopowej, która otoczyła go opieką w ostatnich latach życia. Już w dziewięć lat potem w Zakopanem pojawił się jego pomnik, który stanął w samym centrum miasta z inicjatywy Związku Przyjaciół Zakopanego. Jak na prawdziwego artystę przystało, jego postać wyrzeźbiono z gęślami, a smyczek stał się cennym łupem i kilkakrotnie został skradziony. Jego imieniem nazwano ulice miast w całej Polsce: Zakopanego, Zielonej Góry, Bydgoszczy, Łodzi czy Krakowa.

 

Grób gawędziarza znajduje się na cmentarzu Pęksowy Brzyzek wśród innych zasłużonych dla Zakopanego.

 

W okresie letnim  chałupa czynne od 10-18

Adres:

Chałupa Sabały

ul. Stare Krzeptówki 17

Zakopane

Article source: http://www.eturysta.eu/malopolskie/chalupa-sabaly-jana-krzeptowskiego-w-zakopanem

---

Did you enjoy this post? Why not leave a comment below and continue the conversation, or subscribe to my feed and get articles like this delivered automatically each day to your feed reader.

© 2012 Happy-weekend . Wordpress themes